Rob's web

Home - Muziek - Tempo en karakter


Tempo's en de metronoom

Hieronder staat een overzicht van de verschillende benamingen voor de tempo's met daarachter het aantal tikken per minuut waarmee deze overeenkomen. Merk op dat de aanduidingen naast op het tempo ook op het karakter van de muziek kunnen slaan. Merk ook op dat de gegeven metronoomcijfers achter de aanduidingen hieronder niet altijd exact gevolgd worden, maar slechts een groffe indicatie geven. Zo kan bijvoorbeeld soms 'allegretto' langzamer zijn dan 98, of 'lento' sneller dan 48.

TempoMetronoomsnelheidBeschrijving
De zeer langzame tempo's
GraveMinder dan 40Grave betekent "ernstig", "drukkend". Het geeft dus niet alleen een tempo aan, zoals lento, maar vooral de uitdrukking waarmee gespeeld moet worden.
Lento40 - 48Letterlijk betekent het slepend.
Largo40 - 60Largo betekent "breed", wat voor bijvoorbeeld de strijkers wil zeggen dat zij breed en zeer langzaam en gedragen moeten strijken.
Adagio66 - 76Adagio geeft aan dat een muziekstuk in een langzaam, comfortabel tempo gespeeld moet worden. Letterlijk betekent het "gemakkelijk (ad agio)".
De matig langzame tempo's
Andante69 - 84Letterlijk betekent het rustig gaand.
Andantino76 - 90Voor 1800 was dit tempo iets langzamer dan andante, na 1800 is andantino iets sneller geworden dan andante. De aanduiding -ino betekent 'iets minder'. Wanneer men iets minder 'gaande' speelt is het langzamer, wanneer men iets minder 'rustig' speelt is het sneller dan andante.
De matig snelle tempo's
Allegretto98 - 120Allegretto betekent letterlijk "een beetje allegro", wat inhoudt dat allegretto iets minder snel, maar wel sierlijker is dan allegro.
Moderato108 - 120Moderato betekent "gematigd". Rustiger tempi dan 108 komen echter ook voor. Moderato slaat naast op het tempo tevens op het karakter van de muziek. Het wordt ook in een combinatie gebruikt, zoals "allegro moderato", dat dan wil zeggen "gematigd allegro".
De snelle tempo's
Allegro126 - 138Allegro is een waarmee het karakter van een muziekstuk wordt aangegeven: "vrolijk", "opgewekt" of "levendig". Een levendig stuk muziek impliceert een wat hoger tempo; langzaam en levendig sluiten elkaar ongeveer uit.
Vivace144 - 160Vivace betekent "levendig" en is sneller en energieker dan het allegro. Vivace slaat tevens op het karakter van de muziek, en wordt soms ten onrechte als een 'snel' tempo geïnterpreteerd.
Allegro vivace152 - 168Allegro vivace betekent "levendig" en is sneller en energieker dan vivace.
De zeer snelle tempo's
Allegro assai168 - 192Letterlijk betekent het "zeer levendig of snel".
Presto168 - 192Presto betekent "snel". Vaak wordt deze benaming gebruikt voor het laatste deel van een meerdelig stuk in de Westerse klassieke muziektraditie, dat dikwijls een snel karakter heeft.
Prestissimo200 - 208Prestissimo betekent "uiterst snel".

Verder komen voor:

Tempo di marciaIn het tempo van een mars
Tempo di menuettoIn het tempo van een menuet
Tempo di valseIn het tempo van een wals

Terminologie voor tempoverandering

Sommige begrippen worden in combinatie gebruikt, zoals molto en assai. Voorbeeld: assai presto, ofwel zeer snel; poco rallentando, ofwel een beetje vertragend.

Accelerando (accel.)versnellend
A tempoterugkeer naar het tempo van voor de verandering
Animandolevendiger worden, licht versnellend
Assaiveel, zeer
Calandoafnemend in sterkte en snelheid
Moltoveel
Meno Mossominder beweeglijk, langzamer
Piu Mossobeweeglijker, sneller
Rallentando (rall.)vertragend
Rapidosnel, slaat meestal op een kleinere groep noten, men ziet ook wel rapidissimo of veloce.
Ritardando (rit.)vertragend
Ritenutoeen beetje langzamer, dit is echter niet altijd een tempo aanduiding, maar kan ook een karakteraanduiding zijn (vgl. vertaling: 'teruggehouden')
Rubato'gestolen', het tempo binnen de maat kan evenwichtig en regelmatig vertragen en versnellen.
Tempo Primoterugkeer naar het aanvankelijke tempo, meestal aan het begin van een nieuw gedeelte.

Merk op dat er een nuanceverschil kan zijn in de uitgang van de term. De uitgang '-ando' geeft een proces weer over meerdere tonen (bijvoorbeeld: animando=levendiger worden), gedurende een bepaalde tijdspanne, terwijl de uitgang '-ato of -uto' meestal op een moment slaat (bijvoorbeeld animato=levendig zijn).

Tempo- en karaktertermen

piumeer
assaizeer
moltozeer
menominder
pocoeen beetje
poco a pocobeetje bij beetje (langzamerhand)
non troponiet te veel
agitatogejaagd, onrustig
animatolevendig
allargando (allarg.)breder worden
cantabilezangerig
con motomet beweging
dolcelieflijk
espessivogevoelig, met uitdrukking
ferocewild
graciososierlijk
maestosoverheven, groots
mossobeweeglijk, met beweging
sostenutogedragen