Nogmaals: 6 meter transverter; een andere overtoon local oscillator
De local oscillator van de 6 meter transverter van PE1CMO (CQ-PA nummer 6) werkt niet met alle 94 MHz overtoonkristalen. Het probleem ligt in het principe van de schakeling en er is een andere local oscillator ontworpen die is bedoeld voor serieresonante overtoonkristallen.
1. De oude local oscillator
De local oscillator, zoals die in het originele schema is getekend, is in principe niet geschikt om de hogere overtonen van het kristal aan te slaan. In ons geval wilde de oscillator niet op 94 MHz (5e overtoon) werken. De oscillator werkte wel op 56.4 MHz, wat overeenkomt met de derde overtoon van het kristal. Prutsen met ekstra kondensatortjes en spoeltjes, afstemmen van trillingskring TR3 en vervangen van de transistor bracht geen verbetering. De oscillator bleef hardnekkig op de derde harmonische werken.
Wordt de oscilator nauwkeurig bekeken, dan blijkt dat het kristal aan beide zijden met een vrij hoge impedantie wordt afgesloten. Voor serieresonante werking is echter een lage afsluitimpedantie nodig. Als er niet aan deze voorwaarde wordt voldaan, dan wordt de Q-faktor verlaagd en wordt de stroom die door de parasitaire parallelkapaciteit gaat lopen relatief groot ten opzichte van de stroom door het serieresonante kristal.
2. De nieuwe local oscillator
Uitgaande van de eigenschappen van overtoonkristallen is de oscillator van figuur 1 ontworpen. Transistor Q1 doet dienst als common-base trap (zeer lage ingangsimpedantie), en transistor Q2 is als emittervolger geschakeld. Het kristal is nu aan beide zijden met een lage impedantie afgesloten. De werking van de oscillator wordt nog even verder uitgeduid.
Fig. 1. Tweetraps overtoon kristaloscillator
De hoogfrequent wisselstroom, die door het kristal loopt, wordt door Q1 opgenomen. De kollektorstroom van Q1 wordt door de parallelkring Ll-Cl-Rl in spanning omgezet en door Q2 gebufferd. De uitgangsspanning van Q2 wordt aan het kristal aangeboden en zo is de kring dus gesloten.
Met de parallelkring L1-C1-R1 wordt de overtoon van de oscillator gekozen. Het kristal bepaalt de exakte frequentie. De kristalfrequentie bleek konsekwent te laag te staan met diverse kristallen en dat is verholpen door C2 toe te voegen. C2 kompenseert de enigszins induktieve impedantie van de common-base trap en de emittervolger. (Het induktieve deel van de emitterimpedantie is in de orde van 50 nanohenry.)
Het oscillatortje is getest met een 9 MHz kristal en het bleek in staat om dit kristal op de vijftiende overtoon te laten oscilleren. Vrijwel ieder kristal is met deze schakeling tot in de hoge overtones (7e, 9e, 11e, 13e of zelfs nog hoger) aan de praat te krijgen. Bij de zeer hoge harmonischen gaat het natuurlijk steeds moeilijker, want de kwaliteit van het kristal neemt of met de frequentie. Bovendien wordt de impedantie van de parallelkapaciteit erg laag: deze is zo'n 250 Ohm bij 200 MHz.
3. Bouwen van de oscillator
De schakeling kan bijvoorbeeld zwevend in de transverter gebouwd worden. Neem voor de ontkoppelkondensatoren keramische typen, want het gaat hier om VHF werk. C1 mag een goedkoop trimmertje zijn (folie), daar de kringkwaliteit toch al niet hoog is. Gebruik voor C2 bij voorkeur een luchttrimmer of een keramische trimmer met een lage temperatuurskoefficient.
De spoel L1 bestaat uit 4 wikkelingen van 1 mm dik koperdraad op een plastiek vorm van 8 mm doorsnede. De draaddoorsnede is niet erg kritisch. De wikkelspatie moet ongeveer een mm zijn.
4. Aansluiten op de transverter
De oscillator-uitgang kan rechtstreeks naar transistor T6 van de transverter. Verwijder trafo TR3 en de rest van de nude oscillator en sluit de nieuwe aan zoals in figuur 2 is getekend.
Fig. 2. Aansluiten van de oscillator op de transverter
5. Afregeling
De afregeling is vrij eenvoudig te doen als men een meetkopje maakt en aansluit zoals in figuur 1 is getekend. Verder is een frequentieteller of een FM-omroepontvanger nodig om te checken of de oscillator op de juiste overtoon werkt.
Stem eerst trimmer C2 af op zijn maksimale kapaciteit. Stem vervolgens met trimmer C1 de kring af totdat de oscillator stabiel op 94 MHz werkt. Meet nu met het meetkopje de HF-spanning op de emitter van Q2 en regel deze door aan C1 te draaien af op maksimale waarde. De oscillator kan nu precies getrimd worden met C2.
PE1CMO.