Een kort stukje in het boek: 'Amateur Radio Techniques' was voor mij de aanleiding om ook eens te gaan experimenteren met een antenne, die later enige naam en faam zou krijgen als de 'magnetic loop'. Toen ging het nog gewoon om een raamantenne.... een antennetype dat al voor de 2e wereldoorlog voor ontvangst en peilingen werd gebruikt. Ook de ferrietantenne, zoals we die in veel portables aantreffen, is een vorm van de raamantenne. Het zou me verbazen als ik de enige zou zijn die zich heeft afgevraagd of er met een dergelijke antenne ook te zenden is. Dat kan, mits aan een aantal strikte voorwaarden wordt voldaan.
Wat krijgen we dan.... een compacte antenne, die niet hoog behoeft te worden genstalleerd en een goed rendement heeft. Wat willen de klein behuisden nog meer?
Het klinkt ONGELOFELIJK, maar het is echt waar .... met een antenne met een oppervlak van ruim 2 vierkante meter op een hoogte van 1,65 meter wordt hier met QRP (2 Watt) gewerkt op 20, 30 en 40 meter met heel Europa.
De gemiddelde afstand per verbinding ligt op meer dan 1000 km.
Als ik zoiets lees in een amateurblad kijk ik eerst eens even of ik niet het aprilnummer in handen heb zo niet dan kijk ik bij medeamateurs op het dak of in de shack.
Toen ik er aan begon kende ik echter niemand die een dergelijke antenne in gebruik had en bovendien was er weinig informatie over in de bladen. Toch werkt het... MITS!
Voor ik verder inga op het 'MITS' eerst even in het kort een stukje algemene antennetechniek. We kunnen de diverse antennes die zoal gebruikt worden onderverdelen in horizontale en verticale stralers.
Spannen we een straler (draad) horizontaal, dan straalt de draad rondom uit in alle richtingen, dwars op de draad.
Straling omhoog verdwijnt het heelal in, die is dus weg.
Straling opzij (links en rechts) is geschikt om door andere stations ontvangen te worden tenzij deze straling wordt gehinderd/tegengewerkt door de straling die wordt weerkaatst door de aarde. De horizontale draad straalt nl. ook naar beneden uit en daar zit hem voor de meeste amateurs nu juist de ellende in.
Hoeveel van het naar onderen gerichte vermogen wordt teruggekaatst is niet zondermeer te zeggen, dat hangt o.a. of van de grondsoort en de vochtigheidsgraad daarvan.
Een ding is echter zeker: hangt de antenne lager dan ½ golflengte, dan wordt het horizontaal uitgestraalde vermogen negatief beInvloed door het teruggekaatste vermogen. U kunt dus pas een behoorlijk rendement verwachten, van welke horizontale antenne dan ook, als deze hoger hangt dan op ½ golflengte van de aarde.
Voor de meesten onder ons is dat niet realiseerbaar voor de banden lager in frequentie dan 14 MHz. Kunt u uw 80 meter antenne op een hoogte van meer dan 40 meter hangen? ik niet en ik heb best een royale tuin. Een verticaal gepolariseerde antenne straalt al het vermogen uit in het horizontale vlak dat wil zeggen dat er niets tegen de aarde reflecteert, maar daar wordt het uitgestraalde vermogen niet negatief door beinvloed; wel de opstraalhoek.
Hieruit moeten we dan de conclusie trekken dat we op de lagere HF-banden veel beter met een verticale antenne kunnen uitkomen.
Ook u heeft voor 80 zeker een 'longwire' die niet Lang is en vast lager dan op 40 meter hangt? Of een dipool op 7 meter hoogte zoals ik?
Het kan dus beter met een verticale straler, zoals bijv. bij Douwe PAoZH is aangetoond. Uit de lezing die hij over deze antenne(s) gaf blijkt wel dat het oprichten van een verticale straler ook heel wat voeten in aarde heeft letterlijk, want zijn (3) verticale antennes van ieder 20 meter hoogte zijn voorzien van een enorm net van aardradialen, die zich in alle richtingen met een kwart golflengte uitstrekken.
Het is een heel gedoe, maar voor menigeen toch beter te realiseren dan het op de juiste hoogte brengen van een horizontale antenne.
Zouden we er in kunnen slagen om met een antenne (verticaal) de lengte = bouwhoogte terug te brengen tot aanzienlijk minder dan ¼ golflengte, dan wordt een en ander een stuk eenvoudiger.
Constructies a la de 'rubberduck' komen dan in aanmerking, maar het rendement loopt dan wel behoorlijk terug kortom het blijft behelpen. Temeer daar ook het aardsysteem goed moet zijn uitgevoerd.
GEZOCHT: Een verticale antenne, waarbij bij voorkeur geen aardsysteem nodig is en graag ook nog veel kleiner dan ¼ lambda en die als het even kan ook nog in resonantie te brengen is.
Wat dacht u van een spoel met 1 winding, afgestemd met een C?
Dat deze spoel geen aardverbinding/tegencapaciteit nodig heeft ligt voor de hand .... maar hoe zit het met de lengte/bouwhoogte? Praktijkproeven hebben uitgewezen dat de lengte van het draad van de spoel ⅛ tot ¼ golflengte moet bedragen voor de beste resultaten dat lijkt weinig verbetering te geven vergeleken met de 'gewone' verticale straler. Maar deze lengte moet wel worden rondgebogen tot een spoel en dan boeken we wel een behoorlijke winst op de afmetingen! Een 'hoepel' met een diameter van 1,65 meter is voor 20, 30 en 40 meter uitstekend in resonantie te brengen.... het rendement van deze 'spoel' (loop) antenne kan tot boven de 95% komen .... MITS...
Mits we de verliezen in deze resonantiekring zeer laag houden. Dat blijkt niet zo eenvoudig te zijn als het lijkt, want uit de verschillende publicaties die er over dit onderwerp zijn verschenen blijkt dat de stralingsweerstand van deze antenne slechts enkele MILLIohms bedraagt >>> daar moeten we dus onder zien te blijven >>> dus DIK materiaal gebruiken, al was het alleen maar vanwege het skin-effect.
Maar er moet meer gebeuren schroefverbindingen zijn verdacht en 'draadjes' om de zaken aan elkaar te breien kunnen echt niet, daarvoor moet men dikke strip gebruiken. Ook de afstem-C geeft verliezen, de lagers moeten worden overbrugd met een stukje verzilverde soepele buitenmantel van coaxkabel. Al deze maatregelen kunnen de verliezen extreem laag houden, wat als gevolg heeft dat de antennekring een zeer hoge Q krijgt. Nu komt een nadeel van de antenne om de hoek kijken, vaak zelfs zal binnen de band moeten worden na/afgestemd.
Alhoewel... bij de meeste moderne ontvangers is wat extra selectiviteit aan de in-gang beslist een hele verbetering.
De antenne, die ik in gebruik heb, is bedoeld voor portabel gebruik en is dus opgesteld in de nabijheid van de set .... de afstem-C kan daardoor met de hand worden bediend.
Er wordt gewerkt aan een vanuit de shack gestuurd model, maar het mechanische deel wil niet echt vlotten, maar de aanhouder wint. De antenne is richtinggevoelig, net als bij een ferrietantenne is er een scherp minimum als je recht door de spoel kijkt. Dat is wel even wennen, want die richting staat loodrecht op die van de bekende yagi.
Deze wonderantenne is te koop. DK5CZ, Weinbergstrasse 5, 6100 Darmstadt levert ze, maar u moet er wel meer dan 1000 DM voor neertellen. Een volgende aflevering meer over dit onderwerp, met aanwijzingen voor zelfbouw en u begrijpt natuurlijk wel dat het dan heel wat goedkoper kan.
PA3FFZ, Bastiaan.